Die oorlog eet 2027 se wins op: Mis of kunsmis?

Die 2027-seisoen kan reeds verlore wees voordat die planter die land tref.
Nie omdat Suid-Afrika se regering skielik ’n nuwe kunsmisbelasting ingestel het nie. Ook nie omdat plaaslike verskaffers alleen besluit het om boere uit te buit nie. Die dryfkrag kom uit die oorlog in die Midde-Ooste: ontwrigte gasvoorrade, beskadigde produksie-aanlegte en ’n onsekere Straat van Hormuz.

Die vraag vir boere is dus nie meer bloot: “Wat kos kunsmis?” nie. Dit is: Kan ek genoeg voeding toedien om ’n winsgewende oes te produseer – en hoeveel daarvan kan veilig met mis vervang word?

Moenie die verkeerde skuldige kies nie

Wie die jongste kunsmisskok bloot voor Pretoria se deur lê, lees die internasionale mark verkeerd.
Voor die oorlog het ongeveer 35% van die wêreld se seewaartse ruolie, 20% van verfynde petroleum en nagenoeg 20% van vloeibare aardgas deur die Straat van Hormuz beweeg. Teen einde Maart 2026 het Brent-ruolie van $72 tot $118 per vat gestyg. Dit raak diesel, skeepsvrag én kunsmisproduksie. Die Wêreldbank se ontleding voorspel dat wêreldkunsmispryse in 2026 met meer as 30% kan styg.

Ureum is die grootste slagoffer. Die internasionale prys het in April tot meer as $850 per ton gestyg – sowat 80% hoër as in Februarie. Iran het ammoniakproduksie gestaak, terwyl Qatar produksie van ureum, ammoniak en swael opgeskort het nadat fasiliteite beskadig is. Die Midde-Ooste verskaf byna ’n kwart van die wêreldwye ureumuitvoer. Volgens die Wêreldbank kan ureumpryse vanjaar met ‘n gemiddel van byna 60% hoër wees.

Dit is oorlogsekonomie, nie ’n plaaslike politieke komplot nie.

Die boer betaal aan albei kante

Suid-Afrika voer meer as 80% van sy kunsmisgrondstowwe en tussenprodukte in. Plaaslike pryse volg internasionale bewegings gewoonlik binne sowat 6 weke.

Teen middel-2026 was ureum plaaslik ongeveer R21 009 per ton – 91% duurder as ’n jaar tevore. MAP was nagenoeg R22 860 per ton en kaliumchloried R11 242. Plaaslike kunsmispryse was gemiddeld sowat 57% hoër op ’n jaargrondslag. ’n Sterker rand het die skok effens versag; sonder daardie wisselkoersbeweging sou dit erger gewees het. SA Graan se prysontleding wys hoe vinnig die wêreldskok die plaashek bereik het.

Die bitter deel? Graanpryse het nie saamgestyg nie.

Graan SA het reeds in Januarie gewaarsku dat mieliepryse ongeveer 22% laer was as ’n jaar tevore, terwyl totale mielie-insetkoste met sowat 19% gestyg het. Sojaboonpryse was 23% laer, met sekere insetkostestygings van tot 45%. Plaasinkomste het in sommige gevalle byna gehalveer. Graan SA se waarskuwing beskryf ’n bedryf waar produsente reeds voor die oorlogskok onder druk was.

Die boer betaal dus dubbel: meer vir voeding en minder word vir die oes ontvang.

im

Die 2027-begrotings wys rooi

Graan SA se jongste 2026/27-scenariobegrotings maak die gevaar tasbaar.
Vir ’n Noordwes-droëlandscenario met ’n beplande opbrengs van 4 t/ha word die kunsmis op ongeveer R5 425/ha geraam. Totale koste beloop sowat R21 418/ha. Met die gebruikte SAFEX-aanname van R3 800 per ton eindig die scenario met ’n netto verlies van ongeveer R7 804/ha. Selfs by 5 t/ha bly die berekende netto marge negatief.

Op die Oostelike Hoëveld is die kunsmisbegroting vir ’n 6,5 t/ha-droëlandmieliescenario meer as R10 000/ha. Die berekende netto marge is ongeveer minus R10 195/ha. Dit is scenariobegrotings, nie ’n voorspelling vir elke plaas nie, maar hulle wys hoe min ruimte vir foute oorbly.

Om bloot minder kunsmis toe te dien, is nie noodwendig besparing nie. As die opbrengsverlies groter as die kostebesparing is, het goedkoop bemesting die duurste besluit geword.

Mis is nie gratis kunsmis nie

Mis lyk nou aantreklik – en dit behoort deel van baie meer bemestingsprogramme te wees. Dit verskaf stikstof, fosfaat, kalium en mikro-elemente, terwyl organiese materiaal die grondstruktuur, waterhouvermoë en kationuitruilkapasiteit kan verbeter.
Maar mis is nie ’n gestandaardiseerde produk nie.

Die voedingswaarde verskil volgens diersoort, rantsoen, beddegoed, berging, voginhoud en toedieningsmetode. Nie al die stikstof is in die eerste seisoen beskikbaar nie. ’n Groot deel kan deur ammoniakverliese, uitloging of swak tydsberekening verlore gaan. Oortoediening kan weer fosfaatophoping, soutprobleme en besoedeling veroorsaak. FAO se tegniese riglyne beklemtoon beide die grondvoordele en die risiko’s.

Ongeanaliseerde mis is dus nie ’n bemestingsplan nie. Dit is ’n dobbelspel.

Die regte antwoord is gewoonlik albei

“Mis óf kunsmis” is ’n vals keuse. Die sterkste strategie is dikwels geanaliseerde mis vir organiese materiaal en basiese voeding, aangevul met presies geteikende kunsmis waar die gewas dit nodig het.
Langtermynproewe op mielies het getoon dat plaaswerfmis, saam met minerale stikstof, beter en meer volhoubare opbrengste kan lewer as ’n eensydige benadering. Die navorsingsopsomming ondersteun geïntegreerde grondvrugbaarheid – nie ideologiese kampe nie.

Voor die 2027-aanplanting moet produsente grond én mis laat ontleed, realistiese opbrengste gebruik, vervoerkoste van mis per beskikbare kilogram voeding bereken en kunsmis vroeg beveilig waar kontantvloei dit toelaat. Graan SA en Fertasa beveel ook opgedateerde gelykbreekberekeninge, vooruitprysing en vroeë verkryging aan. Hulle gesamentlike waarskuwing is duidelik: wag-en-kyk is self ’n besluit.

Die regering kan hawens, spoorvervoer, mededinging en produkgehalte verbeter. Maar hy kan nie die oorlog se gasprys ongedaan maak nie.

Die harde waarheid is eenvoudiger: In 2027 gaan voeding nie net opbrengs bepaal nie – dit gaan bepaal wie nog kan plant.